Həmd tamamilə bu kitabı (Qur'anı) heç bir əyriliyǝ yol vermədən öz bəndəsinə nazil edən Allaha məxsusdur.

Günahkarları öz tərəfindən gələn şiddətli əzabla xəbərdarlıq etmək, saleh əməllər edən mö'minlərə isə gözəl əcrǝ nail olacaqları muştuluğunu vermək üçün (onu) doğru-düzgün olaraq (nazil etdi).

Onlar orada əbədi qalacaqlar.

Həm də: "Allah özünə övlad götürdü", - deyənlərə xəbərdarlıq versin.

Onların nə özlərinin, nə də atalarının (bu iddiaya) heç bir bilikləri yoxdur. Onların ağzından çıxan bu söz böyük sözdür. Onlar yalandan qeyri bir şey söyləmirlər.

Yoxsa bu sözə inanmasalar, arxalarınca təəssüflənib özünü üzəcəksənmi?

Biz, yer üzündə olan şeyləri, insanlardan hansının daha yaxşı əməl etdiklərini yoxlamaq üçün bər-bəzəkli etdik.

Və şübhəsiz ki, biz yer üzündəkiləri qupquru torpağa döndərəcəyik.

Yoxsa sən "Kəhf" və "Rəqim" ǝshabını, Bizim təəccüblü ayətlərimizdən sandınmı?

O zaman o igid cavanlar mağaraya sığınıb dedilər: "Pərvərdigara! Bizə öz dərgahından bir mərhəmət ver və bizim üçün bir çıxış yolu bəxş et!"

O mağarada qulaqlarına illər boyu (pərdə) vurub (yuxlatdıq).

Sonra onları oyatdıq ki, görək o iki dəstədən hansı qaldıqları müddəti daha düzgün hesablayırlar.

Biz onların xəbərini sənə haqq olaraq söyləyirik: onlar Rəblərinə iman gətirən bir neçə igid cavan idi və Biz də onların hidayətini artırmışdıq.

Və qəlblərini möhkəm etdik, o zaman (şirkə) qarşı durmaq üçün) qalxıb dedilər: "Bizim Rəbbimiz göylərin və yerin Rəbbidir, Ondan başqa bir tanrını əsla çağırmarıq, yoxsa batil söz demiş olarıq".

"Bizim bu tayfamız Ondan başqa tanrılar qəbul etmişlər. Bəs nə üçün onlar, tanrıları üçün açıq-aşkar bir dəli gətirmirlər? Allaha yalan uyduran kimsədən daha zalım kim ola bilər?"

"Onlardan və Allahdan başqa ibadət etdiklərindən uzaq olduqda mağaraya pənah aparın ki, sizin Rəbbiniz Öz rəhmətindən sizə yaysın (sizi Öz rəhməti altına alsın) və sizin işinizi avanda salsın".

(Ya Muhəmməd!) Əgər baxsaydın, günəşin çıxdığı zaman (üstlərinə gün düşməmək üçün) mağaranın sağ tərəfinə meyl etdiyini və batdığı zaman da sol tərəfdən sovuşduğunu və onların da mağaranın içində rahatlıqda olduqlarını görərdin. Bu, Allahın ayətlərindəndir. Allah hər kimi hidayət etsə, o, yolu tapmışdır və hər kimi azğınlıqda buraxsa, daha onun üçün doğru yol göstərən bir dost tapmazsan.

Onlar yuxuda olduqları halda sən onları oyaq sanarsan, Biz onları sağa-sola çevirirdik. Onların iti isə iki əlini astanaya döşəmişdi. Əgər onların halından xəbərin olsaydı, onlardan üz döndərib qaçardın və canını dəhşət bürüyərdi.

Beləcə də onları bir-birindən hal-əhval tutmaq üçün oyatdıq. Onlardan bir danışan dedi: "Yuxuda nə qədər qaldınız?" Dedilər: "Bir gün və ya bir gündən az (qaldıq)". (Nəhayət) dedilər: "Rəbbiniz nə qədər qaldığınızı yaxşı bilir. İndi siz içinizdən birini bu (gümüş) pulunuzla şəhərə göndərin; baxsın görsün hansı təam daha yeydirsə, ondan sizin üçün bir yeyəcək gətirsin. Çox ehtiyatlı olsun və sizin barənizdə heç kəsə bir xəbər bildirməsin".

"Doğrusu, onlar sizə əl tapsalar ya sizi daşlayacaqlar, ya da öz dinlərinə döndərəcəklər. Belə olan surətdə heç vaxt nicat tapmayacaqsınız".

Və beləliklə, (o yerin insanlarını) onların hallarından xəbərdar etdik, bilsinlər ki, Allahın və'dəsi doğrudur və qiyamətin (gələcəyində) əsla şübhə yoxdur. O zaman öz aralarında onların işi barəsində münaqişə edirdilər. Nəhayət, (bə'ziləri) dedilər: "Onlar üçün (onların adına) bir mə'bəd saldıracağıq".

Qaranlıq bir yerə daş atmaq kimi tezliklə deyəcəklər: "Onlar üçdür, dördüncüsü köpəkləridir". Bə'ziləri: "Onlar beşdir, altıncısı köpəkləridir", - deyəcəklər. (Amma) bə'ziləri də: "Onlar yeddidir, səkkizincisi köpəkləridir!" - söyləyərlər. De: "Mənim Rəbbim onların sayını daha yaxşı bilir, onları (düzgün) bilən çox azdır". Onların barəsində ancaq üzdən keçmə bəhs et və onların barəsində heç kimdən bir şey soruşma!

Hər hansı bir işi görməyi qərara aldıqda (inşaallah demədən): "Mən sabah bu işi görəcəyəm", - demə!

Ancaq: "Allah istəsə, (-denǝn)" və unutduğun zaman Rəbbini yad et vǝ de: "Ola bilsin ki, mənim Rəbbim məni haqqa daha yaxın olan bir yola hidayət etsin".

Üç yüz il mağarada qaldılar, doqquz il də əlavə qaldılar.

De: "Allah onların qaldıqları vaxtı daha yaxşı bilir. Göylərin və yerin qeybi ancaq ona məxsusdur. O, necə də gözəl görür, necə də yaxşı eşidir. Onların Ondan qeyri heç bir köməkçiləri yoxdur. O, heç kəsi öz hökmündə şərik etməz".

Sənin Rəbbinin kitabından sənə vəhy olunanı oxu! Onun sözlərini dəyişdirə bilən heç kəs yoxdur. Ondan başqa bir sığınacaq tapa bilməzsən.

Səhər-axşam Rəblərini çağırıb onun razılığını İstəyənlərlə birlikdə özünü saxlaşdır. Dünya həyatının bər-bəzəyinə uyub gözlərini onların üstündən götürmə! Qəlbini bizi yad etməkdən qafil etdiyimiz, nəfsinin istəklərinə uyan və işində ifrata uğrayan bir kimsəyə itaət etmə!

Vǝ de: "Haqq Rəbbinizdəndir. Kim istəsə inansın və kim istəməsə inanmasın". Biz zülmkarlar üçün elə bir od hazırlamışıq ki, onun pərdələri (tüstüsü və ya alovu) onları bürüyəcəkdir. Onlar haray çəkəndə üzlərini qarsan mə'dən ǝrintisi kimi iyrənc bir su ilə haraylarına çatılacaqdır. O, necə də pis içəcək, necə də pis dayanacaqdır.

İman gətirib saleh əməllər edənlər (bilsinlər ki,) Biz yaxşı işlər görənlərin əcrini zay etmərik.

Onlar üçün altından arxlar axan ədən cənnətləri vardır. Orada qızıl bilərziklər taxacaqlar, nazik və qalın ipəkdən yaşıl paltarlar geyəcəklər, orada taxtlara söykənəcəklər. O, necə də gözəl ǝcrdir, necə də gözəl dayanacaqdır.

Onlara o iki kişini misal gətir ki, onların birinə iki üzümlük bağı verdik və ətrafına xurma ağacları ilə çəpər çəkdik və o ikisinin arasına əkin (tarlası) saldıq.

O bağların hər ikisi (vaxtında) öz barını verirdi və bir şey əskik gətirmirdi. O iki (bağın) arasından bir çay da axıtdıq.

Onun ayrıca çox gəliri də var idi. Öz yoldaşı ilə danışarkən ona dedi: "Mən mal-dövlət baxımından səndən daha varlıyam, qohum-əqrəba baxımından da səndən daha güclüyəm".

O, özünə zülm edən halda bağına girib dedi: "Bu bağın bir daha yox olacağını güman etmirəm".

"Qiyamətin də qopacağını güman etmirəm, Rəbbimin hüzuruna qaytarılsam da sözsüz ki, özüm üçün bundan daha yaxşı bir yer taparam".

Onunla danışmaqda olan yoldaşı ona dedi: "Səni əvvəlcə torpaqdan, sonra nütfədən (rüşeymdən) yaradan və daha sonra səni adam şəklinə salan Allaha küfr edirsənmi?"

Lakin mən: "Allah odur, mənim Pərvərdigarımdır və mən öz Rəbbimə heç kəsi şərik qoşmaram", - (deyirəm).

Bağına daxil olanda niyə demədin ki: (Maşaǝllah, lə quvvətə illə billəh): "Allah nə istəsə o olacaqdır, qüvvə-qüdrət ancaq Allaha məxsusdur". "Əgər məni mal-dövlət və övlad baxımından özündən yoxsul görürsənsə",

"Ola bilsin ki, mənim Rəbbim sənin bağından daha yaxşısını mənə versin və sənin o bağına göydən ildırımlar göndərsin ki, onu, hamar və şumlamış (torpaq sahəsinə) döndərsin"

"Yaxud suyu quruyub getsin və bir də onu axtarıb tapa bilməyəsən".

Beləliklə, nəhayət, bütün məhsulu aradan getdi və çardaqları üstünə yıxılmış bağına qoyduğu xərcə görə əllərini ovuşdurmağa başladı və (həsrətlə) deyirdi: "Kaş, Rəbbimə heç kəsi şərik qoşmayaydım".

Və onu Allahın bərabərində himayə edən bir dəstə yoxdur. Özü isə özünü qurtara biləcək bir halda deyildi.

Orada (o halda) kömək etmək təkcə haqq olan Allaha məxsusdur. O savab (vermə) cəhətindən daha xeyirlidir və aqibət cəhətindən də daha xeyirlidir.

(Ya Muhəmməd!) onlara dünya həyatının o su kimi olduğunu misal çək ki, biz onu göydən nazil etdik, yerin bitkisi onunla qarışdı, (və ya: çoxalıb bir-birinə dolaşdı). Sonra isə yelin götürüb sovurduğu quru çör-çöpə döndü. Allah hər işə qadirdir.

Mal və oğullar dünya həyatının bər-bəzəyidir; qalacaq olan saleh əməllər isə Rəbbinin yanında savab baxımından xeyirlidir və həm də ümid bəsləmək baxımından da xeyirlidir.

O gün (qiyamət günü) dağları (yerindən qoparıb) hərəkətə gətirəcəyik. Yeri dümdüz görəcəksən və onları bir yerə toplayacağıq, onların heç birini (qələmdən salıb, kənarda) qoymayacağıq.

Onlar cərgələnmiş halda Rəbbinin hüzuruna gətiriləcəklər. (Onlara deyiləcəkdir:) "Siz Bizim yanımıza, sizi ilk dəfə yaratdığımız kimi gəldiniz, amma sizə bir (görüşmə) vaxtı tə'yin etmədiyimizi güman edirdiniz".

Nameyi-əməliniz (qabağınıza) qoyular, O zaman günahkarların onda olan (pis əməllərindən) qorxuya düşdüklərini görəcəksən. Onlar deyəcəklər: "Vay olsun bizǝ! Bu necə bir dəftərdir ki, heç bir kiçik və böyük (işi) gözdən yayındırmamışdır və hamısını hesaba gətirmişdir". Etdikləri bütün əməllərini (gözləri qabağında) hazır görəcəklər. Sənin Rəbbin heç kəsə haqsızlıq etməz.

(Ya Muhəmməd!) yad et! Bir zaman mələklərə dedik: "Adəmə səcdə edin!" İblisdən başqa (hamısı) səcdə etdilər. O, cinlərdən idi və öz Rəbbinin əmrindən çıxdı. İndi siz məni qoyub onu və onun nəslini özünüzə dost tutursunuzmu? Halbuki onlar sizin düşməninizdirlər. Zülmkarların (Allahın yerinə) necə də pis əvəzləri var.

(Mən) onları nə göylərin, nə yerin yaradılmasında, nə də öz yaradılmalarında şahid tutmadım. Mən yoldan çıxanları özümə kömək tutan deyiləm.

O günü yad et ki, Allah deyər: "Mənim üçün güman etdiyiniz şərikləri (harayınıza) çağırın!" Onlar isə çağırarlar, (amma) onlara cavab verməzlər. Biz isə onların arasında bir həlakət uçurumu qoyarıq.

Və günahkarlar (cəhənnəmin) odunu görərlər və oraya düşəcəklərini bilərlər. Oradan qaçacaq bir yer tapa bilməzlər.

Doğrudan da Biz Qur'anda insanlar üçün hər cür məsəllər çəkdik. (Amma) insan hər şeydən çox münaqişə edəndir.

İnsanlara hidayət (vəsiləsi) gəldiyi zaman, onların ona iman gətirməyənə və rəblərindən bağışlanmalarını diləməklərinə əvvəlkilərin başına gəldiyindən və ya başlarına müxtəlif əzabın gəlməsindən başqa bir maneə yoxdur.

Biz peyğəmbərləri ancaq muştuluq verənlər və xəbərdarlıq edənlər olaraq göndərdik. Kafirlər isə haqqı batil ilə əzmək üçün mücadilə edirlər, ayələrimi və xəbərdarlıq verildikləri şeyləri məsxərəyə qoyurlar.

Rəbbinin ayələri ilə nəsihət edildikdə onlardan üz çevirən və qabaqcadan etdikləri əməlləri unudan kimsədən daha zalımı kimdir? Biz onların qəlblərinə Qur'anı anlamaq istəməmələri üzündən örtülər çəkdik və qulaqlarını ağır etdik. Əgər onları hidayətə tərəf çağırsan da, onlar əsla və əbədi hidayət tapmazlar.

Sənin Rəbbin çox bağışlayan (və) rəhmət sahibidir. Əgər onları qazandıqları (günahlarına) görə cəzalandırmaq istəsəydi, onlar üçün əzabı tezliklə göndərərdi. Lakin onlar üçün bir vaxt vardır ki, ondan əsla qaçacaq bir yer tapa bilməzlər.

Və o şəhərləri zülm etdiklərinə görə həlak etdik və onların həlakətləri üçün müəyyən bir vaxt qoyduq.

O zamanı (yad et) ki, Musa (yoldaşı olan) o cavana dedi: "Mən illər boyu seyr etməli olsam da, iki dənizin qovuşduğu yerə çatmayınca (yolumdan dönməyəcəyəm)".

İkisinin bir-birinə qovuşacaqları yerə çatanda, balıqlarını unutdular və (balıq) dənizdə yolunu tutub getdi.

Oradan keçib gedəndən sonra öz adamına dedi: "Yeməyimizi gətir! Doğrudan da bu səfər bizi ayaqdan saldı".

Dedi: "Gördünmü?" Biz qayaya (daşa) sığındığımız zaman mən balığı unutdum. Doğrusu onu ancaq şeytan mənim yadımdan çıxartdı. Qəribədir, balıq dənizdə yolunu tutub getdi.

Dedi: "Bizim də istədiyimiz o idi". Sonra gəldikləri yol ilə ayaqlarının izini tutub qayıtdılar.

Orada öz tərəfimizdən özünə bir rəhmət verdiyimiz və Öz tərəfimizdən (lədünni) bir elm öyrətdiyimiz bəndələrimizdən birini (Xizr) tapdılar.

Musa ona dedi: "Öyrədildiyin elmdən mənə öyrətmək şərti ilə sənə tabe olummu?"

Dedi: "Sən mənimlə bərabər səbr edib qatlaşa bilməzsən".

"Ətraflı bilmədiyin bir şeyə necə dözə bilərsən?"

Dedi: "İnşaallah məni dözümlü görəcəksən və sənin əmrindən çıxmayacağam".

Dedi: "Əgər mənə tabe olsan, mən özüm bir söz anlatmağa başlamayınca sən bir şey haqqında məndən sual etməyəcəksən".

Sonra yola düşdülər. Gəmiyə mindikləri zaman gəmini dəldi. (Musa) dedi: "Onu dəldin ki, gəmidəkiləri qərq edəsən? Doğrudan da yersiz bir iş gördün".

Dedi: "Məgər sənə demədim ki, sən mənimlə bərabər səbr edib qatlaşa bilməzsən?"

(Musa) dedi: "Unutduğum şeyə görə məni danlama! Bu işimdən ötrü məni bərkə çəkmə!"

Sonra yola düşdülər, bir oğlan uşağına rast gəldilər. O, (uşağı) öldürdü. (Musa) dedi: "Birini öldürməyən pak bir şəxsi öldürdünmü? Doğrudan da çox pis bir iş gördün".

Dedi: "Sənə demədim ki, sən mənimlə səbr edib qatlaşa bilməzsən?"

(Musa) dedi: "Bundan sonra səndən bir şey haqqında soruşsam, mənimlə daha yoldaş olma! (Vǝ) sən mənim tərəfimdən üzrlü oldun".

Yola düşüb gedib bir kənd əhlinə çatdılar. Oranın əhalisindən yemək istədilər. Kəndin əhalisi onları qonaq etməkdən imtina etdi. Orada yıxılmaq halında olan bir divar gördülər və (Xizr) onu düzəltdi. (Musa) dedi: "Əgər istəsəydin ona görə bir muzd ala bilərdik".

(Xizr) dedi: "İndi sənlə mənim aramızda ayrılıq (vaxtı)dır. Mən indicə səbr edib qatlaşa bilmədiyin şeylərin açmasını sənə xəbər verəcǝyǝm".

"O gəmi dənizdə işləyən yoxsulların idi. Mən onu eybli etmək istədim, ona görə ki, arxalarında hər bir gəmini zorla əlinə keçirən bir padşah var idi".

"Oğlana gəldikdə, anası və atası mö'min idi. Mən qorxdum ki, məbada onları (ata-anasını) üsyana və küfrə çəksin".

"Vǝ istədik ki, rəbləri ondan daha pak və daha mehriban olanı əvəz versin".

"Divara gəldikdə isə o, şəhərdə olan iki yetim oğlanın idi. Altında onlara aid olan bir xəzinə var idi. Onların atası yaxşı adam idi. Rəbbin istədi ki, onlar həddi-büluğa çatıb, rəbləri tərəfindən bir rəhmət olaraq xəzinələrini (özləri) çıxartsınlar. Mən bunları öz yanımdan etmədim. Sənin səbr edib qatlaşa bilmədiyin şeylərin açıqlaması budur".

(Ya Muhəmməd!) səndən "Zülqərneyn" barəsində soruşurlar. De: "İndicǝ onun barəsində bir xəbər söyləyəcəyəm".

Biz onu yer üzündə qüvvətləndirdik. Və hər işin çəmini ona verdik.

Və o, işinin dalını tutub (getdi).

Nəhayət, günəşin batdığı yerə gəlib çatdıqda onun qara palçıqlı bir çeşmədə batdığını gördü. Və onun yanında bir qövm tapdı. Dedik: "Ey Zülqərneyn! Onlara əzab da verǝ bilərsən və onlarla yaxşı rəftar da edə bilərsən".

Dedi: "Zülm edənə əzab verəcəyik, sonra Rəbbinin hüzuruna qaytarılacaq, Rəbbi də ona pis bir əzab verəcəkdir".

"İman gətirib saleh əməl edənlər üçün daha yaxşı ǝcr vardır. Və ona əmrimizin asan olanını söyləyəcəyik".

Sonra öz yolunu davam etdi.

Nəhayət, günəşin çıxdığı yerə çatdıqda onu bir qövmün üstünə düşdüyünü gördü ki, onlardan ötrü günəşin (isti şüalarının qarşısını almaq üçün) bir örtü (qalxan) yaratmamışdıq.

Beləliklə, Biz onun yanında olan bütün xəbərləri ətraflı olaraq bilirdik.

Sonra öz yolunu davam etdi.

Nəhayət, iki səddin (iki dağ) arasına gəlib çatdı. Oranın yanında bir dil anlamayan qövmü gördü.

Dedilər: "Ey Zülqərneyn! Yǝ'cuc və Mə'cuc yer üzündə fəsad salandırlar. Ola bilər ki, bizimlə onların arasında bir sədd çəkmək üçün sənə bir məbləğ xərclik verǝk?"

Dedi: "Rəbbimin mənə verdikləri daha xeyirlidir. (Bununla belə) mənə (gərəkli olan) bir güclə köməklik edin ki, sizinlə onların arasında möhkəm bir sədd çəkim".

"Mənim üçün dəmir qırıqlarını gətirin!" İki dağın arası (dolub) bərabər olduqda dedi: "(Od kürələrini) üfürün!" Dəmiri od halına saldıqda dedi: "Mənə ərimiş mis gətirin, onun üstünə töküm".

(Nəticədə Yə'cuc - Mə'cuc] nǝ o (sǝddi) aşa bildilər, nə də onu dəlib keçə bildilər.

Dedi: "Bu mənim Rəbbimdən olan bir rəhmətdir. (Amma) Rəbbimin və'dəsi gəlib çatdığı zaman onu yerlə bir edər. Və Rəbbimin və'dəsi haqdır".

O gün onları buraxarıq, onlar bir birinə qarışarlar, "Sur" çalınana kimi onların hamısını bir yerə cəm edərik.

Və o gün cəhənnəmi kafirlərə göstərərik.

Gözləri məni anmağa (vəsilə olan ayətlərdən) örtülü olan və (haqqı) eşitməyə də qadir olmayan kimsələrə.

Kafirlər belə güman edirlər ki, Məni qoyub Mənim qullarımı özlərinə dost tuta (bilərlər)? Biz kafirlər üçün cəhənnəmi düşərgə hazırlamışıq.

De: "Sizə əməlləri baxımından daha çox ziyana düşən kəslərdən xəbər verimmi?"

Onlar yaxşı iş gördüklərini güman etdikləri halda dünyadakı sə'yləri boşa çıxan kimsələrdir.

(Onlar) o kəslərdir ki, rəblərinin ayələrini və onunla rastlaşmağı inkar etdilər, nəticədə əməlləri heç oldu, qiyamət günündə isə onlara dəyər verməyəcəyik.

Kafir olduqlarına, ayələrimi və peyğəmbərlərimi məsxərəyə qoyduqlarına görə bu cəhənnəm onların cəzasıdır.

Şübhəsiz ki, iman gətirib saleh əməllər edənlərin düşərgələri Firdövs cənnətləridir.

Orada əbədi olaraq qalacaqlar və oradan ayrılmaq istəməyəcəklər.

De: "Əgər Rəbbimin sözləri üçün dənizlər mürəkkəb olsaydı və bir o qədər də ona artırsaydıq, Rəbbimin sözləri qurtarmamış dəniz(lər) qurtarardı".

(Ya Peyğəmbər!) De: "Mən də sizin kimi bir bəşərəm. Ancaq mənə vəhy olunur ki, sizin tanrınız vahid tanrıdır. Kim Rəbbi ilə mülaqat edəcəyinə (görüşəcəyinə) ümid bəsləyirsə, gǝrǝk saleh əməl etsin və Rəbbinə etdiyi ibadətdə heç kəsi şərik qoşmasın".